แผลกดทับ เกิดจากอะไร มีกี่ระดับ รักษาอย่างไร?

แผลกดทับคืออะไร

ระยะของแผลกดทับ

แผลกดทับ สามารถแบ่งออกเป็น 4 ระดับ ตามความลึกของเนื้อเยื่อที่เสียหาย

• ระดับที่ 1 (Stage 1): แผลยังไม่เปิด

ผิวหนังชั้นนอกสุดจะยังไม่เป็นแผล แต่จะสีเปลี่ยนไป สำหรับคนผิวขาวจะมีรอยสีแดง และคนผิวสีเข้ม จะมีรอยสีน้ำเงินหรือม่วง และเมื่อกดแล้วสีไม่จางลง นอกจากนี้อาจรู้สึกเจ็บปวด คัน ร้อน หรือรู้สึกว่าผิวตรงนั้นแข็งหรือนุ่มกว่าปกติ

• ระดับที่ 2 (Stage 2): ผิวหนังเริ่มมีแผลตื้นๆ

ลักษณะแผลคล้ายแอ่งกระทะ หรือเป็นตุ่มพองที่มีน้ำใส (Serum-filled blister) ซึ่งอาจยังไม่แตกหรือแตกแล้ว เริ่มมีอาการปวด และอาจมีน้ำเหลืองไหลออกมา

• ระดับที่ 3 (Stage 3): แผลเปิดลึกถึงชั้นไขมัน

แผลจะมีลักษณะเป็นโพรงลึกลงไป แต่ยังไม่ลึกจนเห็นกล้ามเนื้อหรือกระดูก

• ระดับที่ 4 (Stage 4): แผลลึกถึงเนื้อเยื่อชั้นใน

เป็นระดับที่รุนแรงที่สุด แผลลึกผ่านชั้นไขมันใต้ผิวหนังเข้าไปถึงเนื้อเยื่อส่วนลึก เช่น กล้ามเนื้อ เส้นเอ็น เอ็นยึดข้อ และอาจลึกไปถึงกระดูกหรือกระดูกอ่อน แผลอาจจะมีเนื้อตายสีดำ มีหนองไหล และมีกลิ่นเหม็นรุนแรง

• แผลกดทับที่ไม่สามารถระบุระยะได้ (Unstageable Pressure Injury) แผลถูกปกคลุมด้วยเนื้อเยื่อสีเหลือง เทา เขียว หรือน้ำตาลที่เรียกว่า Slough หรือมีเนื้อตายแห้งแข็งสีดำหรือน้ำตาลที่เรียกว่า Eschar จนไม่สามารถมองเห็นขอบเขตและความลึกที่แท้จริงของแผลได้ จึงยังระบุไม่ได้ว่าเป็นแผลระยะที่ 3 หรือ 4 การประเมินและการดูแลควรทำโดยบุคลากรทางการแพทย์
• การบาดเจ็บของเนื้อเยื่อชั้นลึก (Deep Tissue Pressure Injury) ผิวด้านบนอาจยังไม่เปิด หรืออาจดูคล้ายแผลระยะที่ 1 หรือ 2 แต่เนื้อเยื่อที่อยู่ลึกลงไปอาจได้รับความเสียหายมากกว่าที่เห็น อาจสังเกตพบผิวสีแดงคล้ำ ม่วง หรือน้ำตาลแดง รวมถึงตุ่มพองที่มีเลือดอยู่ภายใน และแผลอาจเปลี่ยนแปลงหรือลุกลามได้อย่างรวดเร็ว

แผลกดทับ รักษาอย่างไร

การรักษาแผลกดทับจำเป็นต้องพิจารณาตามระยะ ความลึก ขนาด ตำแหน่งของแผล และสภาพร่างกายของผู้ป่วย

• การรักษาแผลระดับที่ 1: ควรลดหรือย้ายแรงกดออกจากบริเวณที่มีรอยแดงทันที โดยการเปลี่ยนท่าทางหรือใช้อุปกรณ์ช่วยกระจายแรงกด เช่น หมอนหรือพื้นผิวรองรับที่เหมาะสม ควรดูแลผิวหนังให้สะอาดและแห้งอย่างเหมาะสม หลีกเลี่ยงการนวดหรือถูบริเวณที่มีรอยแดง และหมั่นสังเกตการเปลี่ยนแปลงของผิวหนัง
• การรักษาแผลระดับที่ 2: ควรลดแรงกดทับเช่นเดียวกับแผลระยะที่ 1 และให้บุคลากรทางการแพทย์ประเมินลักษณะแผล เพื่อเลือกวิธีทำแผลและวัสดุปิดแผลที่เหมาะสมกับตำแหน่ง ขนาด และปริมาณสารคัดหลั่งของแผล ควรดูแลแผลตามคำแนะนำ และสังเกตอาการติดเชื้อ เช่น ไข้ แผลบวม แดงร้อน ปวดมากขึ้น มีหนอง หรือมีกลิ่นผิดปกติ
• การรักษาแผลระดับที่ 3: แผลระยะที่ 3 ควรได้รับการประเมินและดูแลโดยทีมแพทย์ เนื่องจากเป็นแผลลึกถึงชั้นไขมัน แพทย์อาจพิจารณาการตัดเนื้อเยื่อที่ตายแล้วออก หากประเมินแล้วว่าจำเป็น รวมถึงเลือกวัสดุปิดแผลและพื้นผิวรองรับแรงกดที่เหมาะสม การใช้ยาปฏิชีวนะไม่ได้จำเป็นสำหรับแผลทุกกรณี แต่จะพิจารณาเมื่อมีหลักฐานของการติดเชื้อ เช่น การติดเชื้อลุกลามเข้าสู่ผิวหนังโดยรอบ ภาวะติดเชื้อในกระแสเลือด หรือการติดเชื้อที่กระดูก
• การรักษาแผลระดับที่ 4: แผลระยะที่ 4 เป็นแผลลึกที่มีการสูญเสียผิวหนังและเนื้อเยื่อ อาจเห็นหรือคลำได้ถึงกล้ามเนื้อ เส้นเอ็น กระดูกอ่อน หรือกระดูก จึงควรได้รับการประเมินจากทีมแพทย์โดยเร็วที่สุด แนวทางการรักษาอาจประกอบด้วยการลดแรงกด การทำแผล การตัดเนื้อตาย การรักษาการติดเชื้อ และการผ่าตัดในบางกรณี ขึ้นอยู่กับความรุนแรง ตำแหน่งของแผล โรคร่วม และสภาพร่างกายของผู้ป่วย